एकदा काय झालं

एकदा काय झालं, 

पारावरच्या वडाला आली प्लॅस्टिकची वांगी 

केळीच्या झाडाला फुटले आंब्याचे घोस 

ताडाच्या झाडाला लागली शेकडो शहाळी 

तर मग घे शिडी, उतरव शहाळी आणि ढोस 

एकदा काय झालं,

कुत्रं गेलं जंगलात तर हत्ती घाबरून पळाला 

हरणाच्या डरकाळीने बिबट्या बिळात लपला 

खुंखार उंदरानं केली ढाण्या वाघाची शिकार 

जंगल झालं त्याचं, अन् अस्वलावर माशा स्वार 

एकदा काय झालं 

नवरा उठला पहाटे आणि घर घेतलं झाडून

पोरं दिली आवरून आणि शाळेत दिली धाडून 

चहा केला, ओटा स्वच्छ, स्वयंपाक केला रांधून 

बायकोला पत्त्याच नाही, ती राहिली झोपून 

एकदा काय झालं 

नेते झाले सरळमार्गी, मंत्री प्रामाणिक झाले 

कार्यकर्ते झाले डांबरट आणि लोक चतुर झाले 

मंत्र्यांची सिक्युरिटी आणि ताफा बंद झाला 

मग पोलिसांना ड्यूटी करायला पुरेसा वेळ मिळाला 

एकदा काय झालं 

मास्तर झाले चलाख आणि गाव झाला मंद 

क्लास झाले थोर आणि शाळा झाल्या बंद 

पालक झाले येडे आणि एंट्रन्सचा नुसता थाट 

पोरं गेली वाया आणि कॉलेजात भरले माठ 

एकदा काय झालं 

स्वप्न झाली खरी आणि खऱ्याचं झालं स्वप्न

दिवस झाला की रात्र ते अजाबात कळेना 

काय ते एकदाचं व्हायचं होतं ते झालं 

की नाहीच झालं काही, ते काही उमजेना 

एकदा काय झालं 

कवी झाला खंप्लिट म्याड, लिहायला गेला एक

लिहिलं काही भलतंच आणि लोकांना बेदम आवडलं 

कवी म्हणाला च्यामारी, लोकांची टेस्टच बदलली राव

आता वड्याबरोबर पुरी आणि भेंडीसोबत पाव 

एकदा काय झालं 

जे काय व्हायचं होतं ते काही झालंच नाही

रात्रीच्या अंधाराला काडी कोणी लावलीच नाही 

उद्या आहे उगवायचा अजून, सोंगंच फार रात्रीची 

कवी बंद पडतोय, वेळ झाली आता त्याच्या झोपेची 

समीर 

२१/०६/२०२६

युद्ध

 

जेव्हा दोन देशांत युद्ध होतं 

नागरिक घरी बसून करतात 

आकांडतांडव 

शत्रूला धडा शिकवलाच पाहिजे, 

आपण जिंकलोच पाहिजे 

आणि हवाई हल्ल्याचा सायरन वाजला 

की हेच शूर नागरिक बसतात 

आपापल्या बिळात लपून 

दिवे घालवून, प्रार्थना करत 

स्वतःसाठी, पोरांबाळांसाठी 

पण जेव्हा दोन देशांत युद्ध होतं 

तेव्हा सैनिक असतात उभे 

सीमेवर ठाम 

गोळ्यांच्या वर्षावात 

शत्रूच्या जीवघेण्या हल्ल्यात 

तिथे हल्ल्याचे सायरन वाजत नाहीत 

वाजतात दूरवर तोफा 

आणि गोळे बरसतात, जणू अग्निप्रलय

सैनिक आसरा घेतात फॉक्सहोल्सचा 

आडव्या टाकलेल्या झाडांचा आणि 

तात्पुरत्या उभारलेल्या पोत्यांच्या भिंतींचा 

जमिनीत, झाडोऱ्यात त्या भीषण तांडवात 

सैनिक उभा असतो प्राण जाईपर्यंत 

त्याची बंदूक आग ओकत असते 

त्याचे डोळे, त्याचा प्राण पेटलेला असतो 

पण त्याच्या मूक प्रार्थनेत असतो 

त्याचा देश आणि त्याचे सहकारी 

जेव्हा दोन देशांत युद्ध होतं 

तेव्हा सैनिक लपून बसत नाहीत, 

ते सामना करतात शत्रूच्या लोंढ्याचा 

लढतात प्राणपणाने भ्याड नागरिकांसाठी

आणि देह ठेवतात मातृभूमीसाठी 

मरेपर्यंत आठवणसुद्धा येत नाही 

त्यांना कुटुंबियांची 

शेवटच्या क्षणी मात्र असतो 

एखादा फोटो हातात 

किंवा एक बारीकशी कळ काळजात 

ती वेदनाच घेऊन जाते त्यांना 

पलीकडे 

जेव्हा सीमेवर सैनिक शहीद होतात 

काहींचे मृतदेह पाठवले जातात 

अंत्यसंस्कारांसाठी 

काही सैनिक मात्र राहतात मागेच 

अनाम बनून, हरवून जातात 

सीमेवरच्या जमिनीत, झाडोऱ्यात 

राहतात त्या त्यांच्या आठवणी 

त्यांच्या कुटुंबासोबत 

कारण त्यांच्याच देशाचे शूर नागरिक 

दुसऱ्याच दिवशी विसरलेले असतात 

त्यांचं हौतात्म्य 

सैनिकांची कुटुंबं उध्वस्त होतात आणि 

नागरिक रमतात त्यांच्या विलासात 

पुन्हा काही वर्षांत 

जेव्हा त्याच दोन देशांत युद्ध होतं 

त्याच सीमा पुन्हा पेटून उठतात 

गोळे आणि गोळ्या अजून भीषण होतात 

अजून सैनिक मरतात शूरपणे 

मातृभूमीसाठी आणि तिथल्या 

भ्याड नागरिकांसाठी

काही पोहोचतात अंत्यसंस्कारांपर्यंत 

काही सैनिक मात्र पुन्हा राहतात मागेच 

अनाम बनून, हरवून जातात 

सीमेवरच्या जमिनीत, झाडोऱ्यात 

आधीचे अनाम सैनिक असतात तिथेच 

त्यांना समजून घेण्यासाठी 

त्यांना एकटं वाटू नये म्हणून 

दरवेळी जेव्हा दोन देशांत युद्ध होतं 

नागरिक पेटतात, विझतात 

सैनिक मात्र चुकवत राहतात 

देणं मातृभूमीचं 

आणि अनाम सैनिकांची भरती 

होतंच राहते 

सीमेवरच्या जमिनीत, झाडोऱ्यात 

- समीर (२२/०५/२०२५)

शिंक - एक देणे

वाचकश्रोतेहो, आजच्या निरुपणाचा विषय अतिशय वेगळा, सर्वश्रृत, सर्वानुभवी आणि सर्वाविधविचित्र असा आहे महाराजा! आजच्या श्रोतृगणांत सर्वांनीच जिचा जवळून अनुभव घेतला आहे, काहींना वार्षिक, काहींना मासिक, काहींना नैमित्यिक, तर काही महानुभावांना नित्य प्रात:स्मरणीय, सायंस्मरणीय वगैरे वगैरे भेटणारी ही “शिंक”! शिंकेचा महिमा काय सांगावा महाराजा, बंद नाकात सदैव रेंगाळणारी, सर्दीत सतत साथीला असणारी, फट म्हणता प्राण नाकाशी आणणारी, आणि त्याच एका फटक्यात दोन्ही नासिका शेंबूडमुक्त करणारी शिंक म्हणजे समस्त प्राणिमात्रांना निसर्गाने बहाल केलेला आपत्कालीन चमत्कारच आहे. शिंकेइतका जोर मनुष्यप्राण्यास बाकी इतर कुठल्याही नैसर्गिक क्रियेस लागत नाही ही वस्तुस्थिती आहे. झोपेशिवाय माणसाला डोळे बंद करावी लागणारी एकमेव कृती म्हणजे शिंक. नाकात दिवसेंदिवस जमा होणारा छुपा ऐवज एकाच दणक्यात बाहेर काढण्याचे कसब जर ईडी, इंकमटॅक्स आणि भेसळप्रतिबंधक पथके शिकतील तर हा देश एका झटक्यात स्वच्छ होईल जाईल. 

अशा या यावत्मनुष्यजातीचे डोळे बंद करून नाक उघडणाऱ्या शिंकेचे अनेकविध प्रकार आणि उच्चार आहेत. सर्दीमुळे येणारी शिंक हा अतिशय सामान्य आणि तितकाच फेमस प्रकार. माणसाची सर्दी हा रोग नसून नाकाची निगा राखण्याचा अतिदक्षता विभाग असल्याचे जाणकार (म्हणजे आम्हीच!) सांगतात. जर सर्दीच मुळात रोग नाही तर त्यायोगे येणारी शिंक हा आजार कसा असेल. त्याचं असं आहे, की सर्दी झालेला माणूस हा दुपारी १ रे ४ या वेळेत झोपमोड झालेल्या पुणेकरासारखा असतो. अबोल, तुसडा, वैतागलेला, आणि ‘काय शिंची कटकट आहे’ असे भाव याच्या तोंडावर असतात. अशा माणसाच्या डोक्यात एक बंद पडलेला मेंदू आणि नाकात ठासून भरलेला शेंबूड असतो. या परिस्थितीत नाकाप्रमाणेच विचारही तुंबतात. अशा जीवघेण्या घुसमटीतून सुटकेचा राजमार्ग म्हणजे एक सणसणून दिलेली शिंक! गाडीवरुन जाताना रस्त्यावर आडव्या गेलेल्या माणसाला जशी सणसणीत शिवी जाते, मैफिलीत गाताना लावलेल्या षड्जाला जशी कडाडून दाद जाते, तशीच भरल्या नाकाने अशी काही ‘ठ्यां’ करुन शिंक जाते की काय सांगावं महाराजा. अशाच सटासट चार शिंका गेल्या की शेंबूड बाहेर, नाक मोकळे, चित्तवृत्ती उल्हासित आणि माणूस प्रफुल्लीत होऊन जातो. सर्दीमुळे सुषुम्नावस्थेत गेलेल्या मेंदूला जागं करायचं काम या शिंकाच करुन जाणे.

धुळीमुळे येणारी शिंक हा दुसरा सर्वमान्य प्रकार. कधीही, कुठेही, केंव्हाही, जरा धूळ जमली की लगेच या प्रकारातल्या शिंकासुरांची मैफिल जमते. माळ्यावरची धूळ, पंख्यावरची धूळ, कपाटातली धूळ, खिडकीच्या कोपऱ्यात साठणारी धूळ, फर्निचरवर थर जमवणारी धूळ यापैकी धुळीचा कुठलाही फ्लेवर यांच्या शिंका सुरू करायला पुरेसा असतो. अशा शिंका सुरु झाल्या की त्या डझनाच्या हिशोबात मोजाव्यात. एक-एक करुन मोजायला गेलं तर शिंका देणाऱ्यापेक्षा मोजणाराच बेजार होऊन जातो. आणि धुळीपायी सुरु झालेला हा शिंकेचा धुमाकुळ पुढे बराच वेळ टिकतो. अशा शिंकांचा सर्वात भारी उपयोग म्हणजे अशा बेजार शिंक्यांवर वरीलपैकी कुठल्याही जागांची साफसफाई करण्याची वेळच येत नाही. पण यामुळे या शिंकपंथात ओरिजनल आणि बाजारभरती असे दोन गट पडले आहेत. अनेक धडधाकट बॅचलरांना लग्नानंतर अचानकच धुळीची आलर्जी आणि शिंकांचा आजार झाल्याचे जाणकार (आम्ही नाही!) सांगतात.

शिंकेचा तिसरा प्रकार म्हणजे कधीही ‘ठ्यां’ करणारे जन. यांचे नाक यांच्या ताब्यात नसते. अतिशय बेफाम, न ऐकणारे, प्रत्येक वास, तापमानातला सूक्ष्म बदल, हवेची झुळूक, वाऱ्याची बदललेली दिशा, पानगळ, फुलांचा मोसम, ऊन, वारा, थंडी, पाऊस, उकाडा या सर्वांवर अशा लोकांच्या नाकाची एक वेगळी आणि ठ्यांम प्रतिक्रिया असते. तापमानातला बदल थर्मामीटरच्या पाऱ्यालादेखील लक्षात येणार नाही, पण यांच्या नाकाला तो जाणवतो. कुठलाही वास असो, दुनियेत कुणालाही तो वास यायच्या आधी यांच्या नाकाशी खेळून जातो. कुठलीही धूळ, कोणताही मोसम, वाट्टेल त्या वेळी यांच्या नाकाशी झोंबतो. सर्वसामान्य लोकांना सर्दीमुळे शिंका येतात, या लोकांना शिंका देऊन देऊन सर्दी होते. दिवसात केव्हाही, कुठेही, कितीही शिंका देण्याची एक वाढीव कपॅसिटी या लोकांत असते. आजूबाजूच्या लोकांना यांच्या शिंकांची इतकी सवय झालेली असते, की इन्फेक्शन, अपशकुन वगैरे प्रश्नसुद्धा कुणाला पडत नाहीत. एकूणात काय, या लोकांच्या शिंकांचा त्रास मूळ त्यांना आणि फारफार तर ऐकणारांना होतो. पण या टायपातले नाक जाम खर्च काढत राहते, कारण स्पेशलिस्ट डॉक्टरच्या वाऱ्या करीत त्याचे गतजन्मी द्यायचे राहिलेले ‘देणे’ देण्यात यांची हयात खर्ची पडते.

चौथ्या प्रकारातलेलोक थोडे विशेष असतात. यांना स्वतःहून शिंका येतच नाहीत. हे लोक आपोआप तरुण होतात, यांची शिक्षणं आपोआप उरकतात, आपोआप लग्न, पोरंबाळं होतात, त्यांची शिक्षणं, लग्न, नातवंडं देखील आपोआप होतात, पण यांना शिंक काही आपोआप येत नाही. मग हे असले लोक तपकीरच ओढ, शिंकणीच वापर, गेला बाजार कागदाच्या सुरनळ्या करुन नाकात घाल, असले आचरट प्रकार करुन स्वतःचं नाक मोकळं करीत असतात. चारचौघात कसं दिसतं ते. आणि वर त्यांच्या या शिंकसाधनेत व्यत्यय आणलेला त्यांना अजिबात चालत नाही. इतर कुणापेक्षाही हे लोक शिंकेच्या बाबतीत फारच आग्रही असतात. 

 तर, ही झाली शिंकेची मूळ घराणी. यात पांथिक मतभेद असले तरी आवाज लावण्याच्या बाबतीत एकवाक्यता आहे. मनुष्याच्या प्रकृतीनुसार ठ्यां, फॉ:, आँक-शी, छु:, फिक, खूस्स, छिक, आणि अतिशय बारीक अशी ‘उच्’ अश्या आवाजाच्या उतरत्या क्रमाने शिंका दिल्या जातात. आवाजाप्रमाणेच या शिंकांचा जोरदेखील उतरणीचा असतो. एखाद्या गद्यभारती ‘फॉ:’ पुढे कविमनाच्या ‘छिक’चा जोर जाणवतच नाही. ‘उच्’ करणाऱ्यांना शिंक आली की उचकी हे बऱ्याचदा त्यांनादेखील समजत नाही. खूस्स आणि फिक हे आवाज शिंक देतानाच लपवायचा अयशस्वी प्रयत्न केल्यामुळे येतात, त्यामुळे त्यातून काहीच साध्य होत नाही. ठ्यां आणि आँक-शी मात्र निव्वळ गगनभेदी, कोथरुडला दिलेली शिंक विमाननगरला ऐकू येऊ शकते. अशा लोकांनी आरसा किंवा कॅमेरासमोर शिंका देऊ नयेत, काच तडकण्याचा धोका संभवतो.

असो! गरजेप्रमाणे शिंक द्यावीच लागते, त्याला पर्याय नाही. “आत्ता नको, नंतर निवांत शिंकतो” असं म्हणायचा ऑप्शन शिंक आपल्याला देतच नाही. आणि कुठल्यातरी मार्गाने समजा एक शिंक चुकवलीच, तर तीच शिंक इतर अनेकींना साथीला घेऊन येते, लगेचच! शिंकेवाचून पर्याय नाही, आणि शिंकेपासून सुटका नाही. अशा या झटक्यात येणाऱ्या आणि फटक्यात निघून जाणाऱ्या, एकाच दणक्यात नाक उघडून श्वास मोकळा करणाऱ्या शिंकेला शरण जाण्यापलीकडे आपल्या हाती काही नाही महाराजा. शिंका एंजॉय करत करतच आपण आजच्या निरुपणाची सांगता करूयात. इति शिंकोध्याय:। लेखनसीमा।।

- समीर

(डिसक्लेमर: लेखक स्वतः शिंकग्रस्त असून या विषयात स्वयंशिक्षित आहेत. त्यांच्या एका शिंकापुरातच हा लेख लिहिला गेला आहे. यातील संशोधनाबद्दल शंका घेणे म्हणजे ऐन शिंकेच्या भरात नाकात बोटं घालण्यासमान आहे, त्यामुळे कृपया असले उद्योग करू नयेत. 😉)

२०/१२/२०२३

नक्षत्रं

नक्षत्रं पाहिली आहेत मी तुझ्या डोळ्यांत 

सात्विक समाधानाने तेवतना

राजस चेहऱ्यावर चमकताना

जपून ठेवली आहेत मी

नक्षत्रं पाहिली आहेत मी तुझ्या डोळ्यांत

आनंदात लखलखलेली

दुःखात ओथंबून आलेली

साठवून ठेवली आहेत मी 

नक्षत्रं पाहिली आहेत मी तुझ्या डोळ्यांत

काही खास स्वप्नं पाहताना

क्वचित कधी ती तुटताना

स्मरणात कोरली आहेत मी

नक्षत्रं पाहिली आहेत मी तुझ्या डोळ्यांत

कधी भावनांतून, शब्दांतून

या धरणीवर उतरताना

कान होऊन ऐकली आहेत मी

 

नक्षत्रं पाहिली आहेत मी तुझ्या डोळ्यांत

ती दाखवतात रस्ता अंधाररात्री

सोबतीला येतात माझ्या तेव्हा

असतो मी जेव्हा आतून एकाकी

नक्षत्रं पाहिली आहेत मी आकाशात 

ती कधी गणतीत आलीच नाहीत

तुझ्या डोळ्यांतली लक्ष नक्षत्रं मात्र

प्रयत्ने मोजता मोजून येत नाहीत

- समीर

२८/०७/२०२३

बायको म्हणजे..

बायको म्हणजे बायको म्हणजे बायकोच असते

ती कधी वाऱ्याची झुळूक तर कधी वादळ असते

बायकोला आपण अजिबात कमी लेखत नाही

बायकोच्या सल्ल्याशिवाय काही करतही नाही

तिच्या धाकापुढे तापलेली पळीसुद्धा थंड वाटते

ती कधी वाऱ्याची झुळूक तर कधी वादळ असते 

बायको म्हणजे 4k सीसीटिव्ही स्क्रीन

बायको म्हणजे अतिसूक्ष्म मायक्रोफोन 

तिच्या नजरेतून कधीच काहीदेखील सुटत नसते 

ती कधी वाऱ्याची झुळूक तर कधी वादळ असते

बायकोसमोर कधी टिकले आहेत नियम आणि निती

बायकोपुढे कुणाला वाटली आहे इतर कशाची भीती

बायको स्वतःच धोका आणि इशारासुद्धा असते

ती कधी वाऱ्याची झुळूक तर कधी वादळ असते

बायको सांगेल ते ऐकावं, ती ठेवेल तसं रहावं

बायकोने ऐकलं तर लाईफ 'सुशेगात' असं वाटावं

'तू म्हणशील तसं' यापेक्षा मोठं थ्रील ते काय असते

ती कधी वाऱ्याची झुळूक तर कधी वादळ असते

बायको म्हणजे भावनांचा सदैव खडा पहारा

बायको देते सदैव मोठाल्ल्या धोक्यांचा इशारा

बायको म्हणजे पंचेंद्रियांचं महासंमेलन असते 

ती कधी वाऱ्याची झुळूक तर कधी वादळ असते

बायकोची बोलणी खाण्यातसुद्धा एक मझा असतो

बायकोचं प्रेम म्हणजे पदोपदी साक्षात्कार असतो

तिच्यासाठी जगात फक्त आपलीच काय ती पत असते

ती कधी वाऱ्याची झुळूक तर कधी वादळ असते

बायको नावाचं वादळ आयुष्यात फार गरजेचं आहे

बायकोचा नवरा होता येणं हा मोठाच चॅलेंज आहे

तिच्या अपेक्षाच संसारात तरून जायची नाव असते

कारण आयुष्याच्या शीडांतला वारा बायकोच असते

बायकोच कधी वाऱ्याची झुळूक तर कधी वादळ असते

बायकोच कधी वाऱ्याची झुळूक तर कधी वादळ असते

-- समीर

ज्याचे त्याचे रण

'काल'च्या दुनियेत झोपलेच नाहीत काही जण

त्यांच्या डोक्यात, नसानसात, पेटले आहे रण

तो एक, त्याच्या डोक्यात कर्जाचा वादा

दिवस थोडे आणि मणामणाच्या हफ्त्यांचा तगादा

ती एक, तिच्या डोक्यात सतत पहाटेचा जागर

आवरायची सोंगे खूप आणि घड्याळाचा भीषण गजर

एक ती, तिला झेलायचा आहे ऑफिसातला विखार 

"नवरा सोडलाय तिने", आणि इतर कॉमेंट्स भिकार

एक तो, त्याच्याकडे सगळं आहे, पार्टनर मात्र नाही

आयुष्यात सगळं मिळवताना, मन कधी कुठे जुळलंच नाही

एक ते, त्यांना म्हातारपणाचे प्रॉब्लेम्स हजार

होत-जात काहीच नाही, मात्र टॉयलेटच्या फेऱ्याच फार 

आणि ते सुद्धा, त्यांना द्यायची आहे उद्या परीक्षा

पाठ मोडून अभ्यास आणि अवाजवी अपेक्षांची शिक्षा

पण एक तो, त्याला द्यायचा आहे उद्या गुलाब

त्याला नाही झोप, पण डोळ्यात इश्काचा ख्वाब

आणि एक तीसुद्धा, तिला विचारायचंय धाडस करून

हो म्हणालाच तो, तर येईल का सगळं जमून

'काल'ची रात्र अशी वैरीण, आणि मनाच्या भुताला जाग्रणं फार

धीर जाणिवेचा सुटता सुटता, फक्त आशेच्या काड्यांचा आधार

तर, ज्याने त्याने करावे, भरावे, जगावेत आपापले क्षण

आणि ज्याची त्याची लढाई, जिंकण्या ज्याचे त्याचे रण

ज्याचे त्याचे रण..

- समीर

(११/०५/२०२३)

चंद्र कोणास कळला आहे

एक पौर्णिमेचा संपूर्ण चंद्र घ्यावा

गोल गरगरीत वाटोळा, आपण मात्र भोपळा मानावा

परीक्षेतले मार्क म्हणून, पेनाच्या धारेने कापावा..

तुकडा एक त्या चंद्राचा, तुकडा एक त्या मार्कांचा

तुकडा एक आठवणींचा, मनाशी खोल जपून ठेवावा..

एक द्वितीयेची धारदार चंद्रकोर घ्यावी

सगळी स्वप्नं अगदी अलवार, हलक्या हाती त्यावर चिरावी

त्यातले दवबिंदू ते घ्यावे, डोळ्यांच्या कोपऱ्यात ठेवावे..

आठवणींचे दवबिंदू,  ते कुणासाठी तरी ओघळू द्यावे

त्या कुणा कळले ना तरी, मनाच्या तळाशी साठवावे..

एक सप्तमीचा सपाट चंद्र घ्यावा

ओबधोबड अनुभव मिसळून, त्याचा एक सी-सॉ करावा

आयुष्य हे इतकं दोलायमान, एक डाव खेळून पहावा..

आयुष्याचा झुला थोरला, बांधून मोठ्ठा झोका घ्यावा

झुम्म वरून खाली येताना, मनात अनामिक संभ्रम दाटावा..

एक अष्टमीचा निखळ चंद्र घ्यावा

त्या असामान्य मोहकतेशी, एखादं लडिवाळ हितगुज करावं 

त्याचं आणि कृष्णाचं नातं, थोडं समजतंय का ते पाहावं..

कृष्ण कळता कळता, तपं युगं भुर्रकन उडून जावी

मग त्या चंद्राच्या पेपरमधून, आपणही थोडी कॉपी करावी..

चंद्राचं आणि कवीचं हे द्वंद्व, फार फार जुनं आहे

प्रेम, विरह, लफडी, मैत्री, या साऱ्यातून ते टिकलं आहे..,

त्याच्याबद्दल कविता, पुस्तकं, भरभरून लिहिलं आहे 

आणि इतकं सारं लिहूनसुद्धा, चंद्र कोणास कळला आहे..

चंद्र कोणास कळला आहे..

- समीर

(२५/१२/२०२२)

हल्ली माझ्या कवितांना 'प्रस्तावना दे' अश्या सूचना येत आहेत म्हणून हे थोडसं!

प्रस्तावना अशी आहे की, मला कुंभारकाम किंवा पॉटरी ह्या विषयावर कविता करायची होती. माझ्या मते ती एक सुंदर कला आहे ज्यात वेगवेगळ्या प्रकार, आकार, रंग आणि रूपाचे कुंभ बनवले जातात, त्यांचा वेगवेगळ्या प्रकारे उपयोग केला जातो. काही प्रकारच्या मडक्यांकडे कलाविष्कार म्हणून पाहिलं जातं आणि रूनीची पॉटरी ह्या कलाप्रकारात येते !

हा झाला एक दृष्टीकोन. वेगळ्या चष्म्यातून पाहिलं तर हीच मडकी म्हणजे आपण सगळे आहोत असं वाटतं. ही कविता त्याच विषयावर आहे. कुंभारवाड्यातल्या प्रत्येक मडक्याला आकार, रंग रूप असतं आणि त्यावरूनच त्याची किंमत ठरते, तसंच प्रत्येक माणसाची किंमत ही त्याच्याकडे असणर्‍या आकार रंग आणि रूपावरून नकळत केली जाते. एकमेकांना वाखाणण्यात आपण फक्त एकमेकांचं प्रथमदर्शनी अस्तित्व लक्षात घेतो. शिवाय ह्या मडक्यांमधले फरक म्हणजे ते कोणत्या कुंभारानं बनवलं आहे वगैरे वगैरे.....एकूण काय, माणसाच्या मनातच 'चांगला-वाईट', 'सुंदर-कुरूप', 'स्वस्त-महाग', 'काळा-गोरा', 'दैवी-पाशवी' असा भेदभाव अंतर्भूत असतो, त्यात विकत घेतल्या जाणार्‍या मडक्याचा काही दोश नसतो.

 ही कविता म्हणजे एका कुंभाराचं मनोगत आहे, असा कुंभार ज्याला त्याची  सगळी मडकी सारखीच वाटतात!

मडकं 

कुंभारवाडा तुझा मी

मातीत सांडला की

माती जरी ही एक

कुंभ ते बघ वेगळे की

बुटका कुणी करंटा

ऊत्तुंग तो शैल कुंभ

आकार पद्माचा असे कुणा

काठोकाठ भरला त्यात दंभ

माठास माठ माझ्या

अजिबात तू म्हणू नको

गारवा देतो तुला जो

चकार शब्द तू काढू नको

माध्यान्ही गडूमध्ये त्या

कोण तो चाखतो दही रे

रात्रीस बोल तू हळू अन

मी त्यातच मद्य ओततो रे

नक्षी सुरेख आहे अन

अप्सरा नाचती इथे त्या

देवास कोरले कधी अन

दैत्यासही आसरा मिळे त्या

कुंभात येत आहे

आवाज त्या धन्याचा

रंगात येत आहे

हा सामना खिशा-खिशांचा

दृष्टीत सर्व आहे

मडक्यांस जाण नाही

भेदात सर्व आहे

माणसांत जान नाही

धिक्कार हो!

अनेक दिवस आणि महिन्यांनी कशीबशी  ही एक कविता सुचते हो! हल्ली लिहिणं फार far away झालंय! पाचशे ओळी एका वेळी मनात नाचत असतात पण त्याच वेळी grocery आणायला जावं लागतं, वातावरण नीट रहावं म्हणून काही बोलून दाखवावं लागतं...इत्यादि इत्यादि....आपल्याला सगळ्यांना 'एक खिडकी योजना' आवडते ना, तर आपलं आयुष्यही तसंच झालं आहे असं वाटतं..आपण सगळे एक silent obedient consent देऊन बसलो आहोत आणि कुणी कुणाच्या फारसं वाटेला न जाता, फार प्रश्न न विचारता आपलं जे काही असेल ते पुढे चालू ठेवत आहोत......खूप मानवशास्त्रज्ञांच्या मते १९५० नंतरचा काळ हा संपूर्ण पृथ्वीवरच्या आत्तापर्यंतच्या मानवी कालखंडातला 'सगळ्यात शांतततापूर्ण काळ' आहे...आणि 'शांतीत क्रांती' म्हणजे चोरून वडे खाण्यासारखं आहे. बाहेरून दिसणार्‍या शांततेतही खूप गदारोळ आहे. हे झालं बाहेरचं... माझ्या स्वतःत पाहिलं तर आपण कुठे चाललो आहे ह्याचं भान नसलेली व्यक्ती आणि क्रियाहीनता दिसते. तर काही नाही, तर फार न लिहीता ही नवीन कविता...

धिक्कार हो!

धिक्कार हो तुझ्या जिण्याचा

धिक्कार हो तुझ्या जिण्याचा
तू एक पणती मिणमिणती
भिकार ते दिवाळीतले फटाके
जे ऊजळती राहून तुझ्या संगती

भावना तुझ्या बुळबुळीत अश्रू
लेखणी सुतकी रडू लागली
वासना तुझ्या विनोदी झुरळ ते
वहाणही कच खाऊ लागली

जोहार हे जगणे तुझे अन
न मागताच तू मुंडके दिले
सशाचे फुकाचे हृदय तुझे अन
ढगाने मदाने हसूं पाहिले

पाटच्या पाण्यातसुद्धा
रंग तुजला दिसला खूनाचा
वारही तूच केलेस अन
खर्चही मागशी आता वेदनांचा

प्रेम जे केलेस तेही
चोरट्यांना भरपूर दिसले
मद्य जे प्यालेस तेही
शंभरांना आधीच प्याले

प्रार्थना जशी तुझी ती
भज्यांवरची माशीच की
कंटाळूनी तो हाकली देवही
शिळे लपविण्या त्यासही यत्न की

अंगारे धुपारे दुपारी सुपारी
फोटोतही दिवा तूच लावला
विजांच्या कडाक्यातही त्या
अंधारही तूच की कमावला

का उगाच्या फुशारक्या अन
काय तू दिलेस ह्या धरेला
का म्हणशी सूर्यास ह्या आंधळा
ग्रहण जे लागले तुझ्या डोळा

सावकारी हा रथ निघाला
तू बैलजोडी ही कोडगी
आसूडांचा पाऊस पडला
का साहसी सर्व हे, फोड की

धिक्कार हो तुझ्या जिण्याचा
तू एक पणती मिणमिणती
अंतरिक्षात सुस्नात बालक तुझे अन
का दाबशी घशात स्वतःच्या माती ?

चरित्र-मंथन

चरित्र-मंथन

खूप गोंधळ चालू आहे सध्या...खासगी आयुष्यातल्या गोष्टी आणि बाहेरच्या गोष्टी, दोन्ही तेवढ्याच तीव्रतेने जाणवत आहेत.....एकीकडे वरवरून दिसणाऱ्या सोयी पण आतून होणारा मनस्ताप , तर दुसरीकडून काहीच न मिळाल्यामुळे 'सगळाच आनंद'(उपरोधिक) ह्यांमुळे मनाचा दाह होतो आहे असं वाटतं. शिवाय, नको असलेलं आयुष्याचं वळण आणि त्यानुसार येणाऱ्या काळज्या-तक्रारी-जबाबदाऱ्या ह्यांच्यामुळे वैयक्तिक योजनांवर पाणी फिरल्यासारखं वाटत आहे.....अगदी ५-६ वर्षांपूर्वी वेगवान वाटणारया आयुष्याचा वेग मंदावत चालला आहे आणि त्याला मीच जबाबदार आहे असं वाटायला लागलंय....कधी-कधी फ्रेडी मर्क्युरीच्या 'बोहेमियन ऱ्हापसोडी' मध्ये एक ओळ आहे ......Sometimes I wish I was never been born at all.........तसं होतं......

चरित्र-मंथन चरित्र-मंथन 

लग्नाचे ते अरुंद भोजन

भेसळ सगळे ते रक्तचंदन

डालडा तुपात तुपकट निरांजन

चरित्र-मंथन||

विरुद्ध दिशेला क्रोधीत जीवन

विचित्र संध्या प्रेमळ अंजन

व्यर्थ सारे मृत्तिका पूजन

घनांच्या कडेला शेणसारवण

निषेध सारा प्रति-वाक्ताडन 

जगण्याचे ते सहा सोपान

प्रबोधनाचे मौलिक प्रकटन

क्रियाहीन तो भेकड सैतान

निरुंद पत्तन सुख-संमार्जन

कुचेष्ट निद्रा मधु-संगोपन

समबुद्धी सुरा-प्राशन

निर्वात घरटे दीन भजन

तुडुंब अश्रू प्रचंड विघटन

क्रंदन नव्हे गुटिका मंजन

लोभस टेंभा निखील वर्तन

अचाट मेंदू निकृष्ट संजीवन

निर्जीव प्रक्रिया पालनपोषण

दु:सह जीवन उघडे दुकान

फेकाड तंतू अरि-वृंदावन

विदीर्ण रेशीम सुधीर भलामण

विलापशोचन हे कीटक-रोदन

प्रसिद्ध-सुमंत असत्य निरुपण

नको विरुद्ध महतीचे गोडवे गायन

प्रतिभा-गुंफन हेच नवयुग गर्जन

विचारमंथन चरित्रमंथन.........

-सारंग 02/23/2011

पाळलेले केस

अतिशय साधी कविता आहे, वाचून विसरून जा !

माझे पाळलेले केस कधी कधी खूपच दंगा करतात

टोपीच्या खालून मानेच्या मागून वर येऊ पहातात

आरशासमोर नीट उभे असलेले 

बॉस समोर आला की उगाच शेळपटतात 

ह्यांना उत्साही ठेवायला चांगली जेल आणा

दिवाळीमध्ये उटणं लावा मध्ये मध्ये शाम्पू चोपडा

ह्यांना हवं तेच ते करणार 

घरी भेटायला आलेल्या मित्रांना जसा

आपलाच कुत्रा चावतो तसे हे पण 

आयत्या वेळी आपलाच गळा कापणार

वय वाढत गेलं की त्यांची मिजास वाढत जाते

त्यांना काळं ठेवायला सतत मशागत करावी लागते

मग आणा की बाजारातून काळ्या मेंद्या

थापा तुमच्या डोक्यावर आणि त्यातून वर बाकीच्यांचं हे ऐका,

म्हणे मेंदीने डोकं शांत राहतं !

केसाच्या लांबीवरून माणसाची ओळख ठरते,

हवंतर केस नसलेल्यांना विचारा !

नसले तरी बेचैनी आणि असले

तर येताजाता आरशात बघून आवरा!

प्रत्येकाला आपापले केस 

नको असले तरी पाळावेच लागतात

आपण चांगलं पौष्टिक खाऊन

त्यांना चार घास द्यावेच लागतात !!

अजून काय..

बरे झाले न्यायालयाने निकाल देऊन टाकला
पुन्हा एकदा धर्मांधाना भांडायला पॉइन्ट मिळाला
आता परत धर्माच्या नावाखाली कडवटपणा वाढेल
आणि पुन्हा एकदा दंगली होतील नि अजून काय!

महिने आणि वर्षे फार छोट्या गोष्टी झाल्यात
दशकानुदशके पलीकडून फक्त गोळ्याच आल्यात
दहशतवादी पुन्हा एकदा ऐन थंडीत घुसखोरी करतील
आणि पुन्हा एकदा कारगिल होईल नि अजून काय!

आजही अनेक फितूर सूर्याजी पिसाळ जन्माला येतायेत
अतिमहत्वाच्या माहिती शत्रूला विकतायेत
परत एकदा मुठभर लोक आपल्या घरात घुसून दंगा करतील
आणि पुन्हा एकदा २६/११ होईल नि अजून काय!

एकीकडे आयपीएल आणि सीडब्ल्यूजी साजरे होतायेत
आणि हजारो कोटी रुपये पाण्यासारखे वाहतायेत
दुसरीकडे दारिद्र्यरेषा अजून ठळक होत जाईल
आणि पुन्हा एकदा नक्षलबाडी होईल नि अजून काय!

मग 'नक्षलवाद संपवून टाकू' - गृहमंत्री घोष करतील
सगळीकडे फोटो काढून दिल्लीला जाऊन बसतील
पुन्हा एकदा कुठेतरी सत्तर-ऐंशी पोलीस मरतील
परत एक दंतेवाडा तयार होईल नि अजून काय!

इतके सगळे होताना मला नेहेमी प्रश्न असा पडतो
महासत्ता होतानाच्या प्रसववेदना माझाच देश का भोगतो
येतील पुन्हा छत्रपती, नि टिळक, नि सावरकर की
आम्ही असेच पहाटेची वाट पहात मरून जाऊ नि अजून काय!

सखये तुझ्याचसाठी..

एक गवताचं पातं होतं..

रानावनात उगवणारं अन रानावनातच झीजणारं..

उन्हाळ्यात सुरकुतणारं - पावसाळ्यात भरकटणारं..

चारचौघांसारखंच असणारं अन चारचौघांसारखंच दिसणारं..

पण एक दिवस काहीतरी वेगळंच घडलं..

आज सगळ्यांची नजर त्या पात्याकडे वळली..

आज ते पातं कुणाच्या चित्रात जाउन बसलं तर कुणाच्या आठवणींत..

कुणा कवीच्या कवितेत दिसलं, तर कुणा लेखकाच्या लेखात हसलं..

कारण..

कारण, आज त्या पत्यावर दंव बरसलं होतं.. एका दंवबिंदूने त्या पात्याला नवीन स्वरूप दिलं होतं..

आज ते पातं स्वतःशीच हसत होतं, मनाशीच खुलत होतं..

आता उन असो वा पाउस, रात्र असो वा दिवस..

त्या दंवाने त्या पात्याला फक्त आणि फक्त खुश रहायला शिकवलं होतं..

आज त्या दंवाने त्या पात्याला स्वतःचं अस्तित्व मिळवून दिलं होतं..

मीसुद्धा अगदी तसाच होतो गं..

त्याच त्या गवताच्या पात्यासारखा..

अस्तित्वाला विसरलेला, स्वाभिमानाला दुरावलेला..

दुःखात निराश होणारा अन सुखात हरवून जाणारा..

चारचौघांसारखा असणारा आणि चारचौघांसारखाच दिसणारा..

माझ्या अशा नेहमीच्या जगण्याला सोनेरी किरण दिल्याबद्दल आणि मला तुझा मानण्याबद्दल शतशः धन्यवाद..

ही मैत्री, आपलं प्रेम, हे नातं असंच निखळ राहो हीच माझी सप्रेम सदिच्छा..

- संदीप

माहित नाही ....(कविता)

3/25/2010

माहित नाही ....

आजवर अनेक कविता केल्या 

त्याहूनही जास्त वारेमाप पुसून टाकल्या

हीसुद्धा कदाचित शेवटी पुसून टाकीन

काय आहे, शब्दांचा सुद्धा येतो कंटाळा, कधी कधी 

मी अडचणीतच कविता खूप करतो,

मी एकटेपणातच खूप लिहितो, असंही नाही 

कागदही फाटतो, शाई उठत नाही

काय आहे, पेन्सीलही नाही म्हणते, कधी कधी 

शब्दांची रेलचेल बघतो आपण,

निष्पाप जीवांची घालमेल बघतो आपण

मन हेलावताना कोंबडी खातो आपण 

काय आहे, कशातच अर्थ नसतो , कधी कधी

तुम्हाला सगळ्या कविता आयुष्याबद्दलच हव्या,

कविता करताना मनाला वेदनाच हव्या 

प्रखर,गंभीर, रसपूर्ण शब्दांची मोहिनी सुद्धा हवी, पण

काय आहे, देवही अमृताऐवजी चहा घेतो कधी कधी 

प्रेमात कवितेच्या कळ्या होतात, वैराग्यात ती फुलते 

धुंदीत कविता दिसते, शुद्धीत तिचं स्तोत्र बनतं, पण 

वेदनेत कविता साधळते आणि मृत्यूत कविताच गोठते 

हे सारं सारं नकोसं वाटतंही , कधी कधी 

बधीर (कविता)

बधीर

फार मोठे शब्द वापरत नाही
थोडक्यातच सांगतो
ह्या शहराच्या अलोट गर्दीमध्ये
खूप आवाज आहेत चांगले,वाईटही

आवाजांचीही गर्दी झाली आहे!
प्रत्येक कुंपणात एक कुत्रा भुंकतोय
कुठे कुत्र्यांमधे मारामारी आहे
कोणी चेहे-याला कुंपण घालतोय

प्रत्येक मालकाचे नियम ठरलेले
कोणाच्या आवारात शिरकाव करावा
खाली पडलेल्या पावासाठी
कुंपण नसल्याचा बहाणा करावा

आवाजाच्या जंगलामध्ये
निवडुंगाशिवाय झाडी नाही
काट्यांचे प्रकार सातशे
पाण्याचा मात्र एक थेंबही नाही

हरएक आवाजामागे इथे
किमान एक मुखवटा जगतो
मझासुद्धा चेहेरा मला
आरशात बघावा लागतो

युद्ध चालू आहे बाहेर
काचा काळ्या आणि कुंपण उंच
लहान बाळ रडतंय घरात
दरवाजे खिडक्या कडेकोट बंद

कुंपणावरुन उडालेल्या भांडणात
तुझ्या संगीताची कोण करेल फिकीर
गिलमोर, तू बरोबर बोलतोस
सगळेच आहेत सोयीस्कररित्या बधीर....

Last 4 lines dedicated to David Gilmour! ( Pink Floyd )